Omdat de zuigers bewegen ontstaat er volumeverandering, daardoor wordt er lucht het carter in gezogen en er weer uit geblazen. Het vocht in die lucht is de oorzaak van condensvorming. Dit vocht mengt zich met de olie waardoor er gele sludge ontstaat. Sludge kan ook ontstaan bij een lekke koppakking, op die manier kan er ook water in het smeersysteem komen. In de zomer ontstaat sludge minder snel dan in de winter, waarschijnlijk omdat in de winter de relatieve luchtvochtigheid hoger is. Ook toevoegingen in de brandstof (van mindere kwaliteit) kunnen sludge veroorzaken als stikstofgassen en waterdamp langs de zuigerveren lekken en dan vermengen met de olie. Hierdoor veroudert de olie snel en ontstaat sludge. Een bijkomend nadeel is de langere levensduur van de moderne smeermiddelen. De olie zit dus langer in de motor en daardoor wordt sludgevorming minder snel opgemerkt.
Sludge ontstaat doordat water (vocht) zich vermengt met de olie. Als het blok koud is wordt er relatief veel condens afgezet, vandaar dat sludge snel ontstaat bij veel korte ritten (minder dan circa 20 minuten).
De olie gaat door dat vocht oxideren en additieven kunnen worden omgezet in zuren. Naast het afnemen van de smerende werking, kunnen die zuren het metaal aantasten en het vocht in de olie voor oxidatie (roest) zorgen. De zwarte sludge wordt vrij snel hard en kan oliekanalen verstoppen. De gevolgen zijn makkelijk te raden.
Bij de betere auto-/motorhandel zijn hier middeltjes voor te krijgen (bv. Engine Flush van Forte). Dit zou de sludge op moeten lossen zodat er een schone motor overblijft. Ervaringen hiermee zijn mij niet bekend.